Chế độ ăn cho người axit uric cao giúp kiểm soát hiệu quả

Chế độ ăn cho người axit uric cao sẽ giúp kiểm soát chỉ số axit uric hiệu quả, đồng thời phòng ngừa những cơn gout cấp và các biến chứng liên quan. Để xây dựng một thực đơn hợp lý, người bệnh cần hiểu rõ bản chất của tình trạng axit uric cao cùng các nguyên tắc dinh dưỡng và sinh hoạt cần thiết.

Axit uric cao là gì? 

Axit uric là hợp chất chuyển hóa tự nhiên trong cơ thể người có nguồn gốc từ quá trình dị hoá adenine và guanidine của các acid nucleic hay là sản phẩm chuyển hoá của các chất nhân purin. 

Phần lớn axit uric tồn tại ở dạng tự do trong máu và chỉ khoảng 4% gắn với protein huyết thanh. Với nam giới, nồng độ axit uric trong máu trung bình từ 210 – 420umol/L, nữ giới là 150 – 350umol/L. Khi kết quả xét nghiệm máu vượt ngưỡng này tức là nồng độ axit uric trong máu tăng.

Thực tế, có nhiều nguyên nhân gây tăng axit uric trong máu, điển hình như tăng sản xuất axit uric máu tiên phát với 30% người bệnh gout thuộc loại vô căn; do bị phá huỷ tổ chức, gia tăng chuyển hóa tế bào như u lympho, ung thư; do thiếu máu bởi tan máu; bị bệnh sốt rét, thiếu G6PD; lạm dụng thực phẩm chứa nhiều purin; người bị béo phì; người thường xuyên kiêng ăn, nhịn đói, tập thể dục quá sức,…

Ngoài ra, nguyên nhân tăng axit uric trong máu còn do bị giảm đào thải axit uric bởi nghiện rượu, suy thận, sử dụng thuốc lợi tiểu, thuốc giảm tải axit uric qua nước tiểu như aspirin, người bệnh suy giáp, nhiễm toan, bị ngộ độc, nhiễm độc thai nghén, tiền sản giật hoặc do di truyền.

Nhiều người thường hiểu lầm rằng chỉ cần nồng độ axit uric trong máu tăng cao là mắc bệnh gout. Tuy nhiên, quan niệm này chưa chính xác. Trên thực tế có đến khoảng 2/3 số người bị tăng axit uric máu không phát triển thành bệnh gout. 

Theo các chuyên gia, axit uric máu tăng cao là điều kiện cần nhưng chưa đủ để gây ra bệnh gout. Thay vào đó bệnh còn chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố như giới tính, độ tuổi và lối sống. Cụ thể, nam giới có nguy cơ mắc bệnh cao hơn nữ giới, thường khởi phát bệnh trong độ tuổi từ 30 – 45 trong khi nữ giới phần lớn bắt đầu sau tuổi mãn kinh từ 55 – 70 tuổi. Sử dụng nhiều rượu bia, đồ uống có cồn hoặc ăn nhiều thực phẩm giàu purin như nội tạng động vật, hải sản,… cũng làm tăng nguy cơ mắc bệnh gout.

Vì vậy, một người bị bệnh gout phải có đủ 2 tiêu chuẩn sau: chỉ số nồng độ axit uric trong máu cao hơn ngưỡng bình thường và có lắng đọng axit uric làm tổn thương khớp gây sưng viêm, nóng đỏ, đau nhức,…

Để chẩn đoán chính xác có bị gout không, bạn cần đi khám chuyên khoa khớp để xác định các triệu chứng lâm sàng. Đồng thời, các xét nghiệm và cận lâm sàng chuyên sâu xương khớp cũng là việc cần làm để bác sĩ đưa ra kết luận chuẩn xác nhất.

Nguyên tắc xây dựng chế độ ăn cho người axit uric cao

Chế độ dinh dưỡng và lối sống khoa học là những yếu tố quan trọng để hỗ trợ kiểm soát tốt tình trạng axit uric cao.

Giảm thực phẩm giàu purin

Purin là hợp chất hóa học phổ biến trong nhiều loại thực phẩm và đồ uống hằng ngày. Khi vào cơ thể, purin sẽ chuyển hóa thành axit uric. Bình thường, thận sẽ đảm nhiệm vai trò lọc và đào thải axit uric ra khỏi cơ thể thông qua nước tiểu. Tuy nhiên, khi lượng purin hấp thụ quá nhiều, cơ thể sẽ sản sinh ra axit uric vượt mức cần thiết. Nếu thận không kịp đào thải chúng sẽ ứ đọng trong máu gây ra tình trạng dư thừa. Lúc này axit uric có thể lắng đọng ở khớp, mô mềm và trực tiếp gây viêm, đau dẫn đến bệnh gout. Đó là lý do người axit uric cao cần giảm thực phẩm chứa nhiều purin.

Tăng cường nước lọc và chất xơ

Uống đủ nước lọc mỗi ngày giúp cơ thể đào thải axit uric tự nhiên và an toàn. Nước thúc đẩy lưu lượng máu chảy qua thận giúp thận lọc và loại bỏ axit uric ra ngoài qua nước tiểu hiệu quả. Nước còn pha loãng nồng độ axit uric trong nước tiểu, giảm nguy cơ axit uric kết tinh tạo thành sỏi thận. Uống tối thiểu 1,5 – 2 lít nước lọc mỗi ngày là điều cần thiết người bị axit uric cao không nên bỏ qua.

Bên cạnh đó, chất xơ cũng đóng vai trò thiết yếu trong chế độ ăn cho người tăng acid uric. Đây là những phân tử đường hấp thụ chậm, khi đi đến hệ tiêu hóa tạo thành lớp dịch nhầy bao phủ thành ruột non. Lớp màng này có tác dụng hạn chế hấp thu purin từ thực phẩm vào máu giúp giảm lượng purin chuyển hóa thành axit uric trong cơ thể.

Hạn chế rượu bia, đường tinh luyện

Rượu và bia chứa hàm lượng purin cao. Khi tiêu thụ, purin trong rượu bia sẽ chuyển hóa tại gan dẫn đến tăng nồng độ axit uric trong máu. Đồng thời, cồn trong rượu bia còn ảnh hưởng tiêu cực đến chức năng lọc máu của thận, giảm khả năng bài tiết axit uric khiến chất này dễ bị ứ đọng trong cơ thể. Đây là nguyên nhân gây ra và làm trầm trọng hơn các triệu chứng bệnh gout.

Đường tinh luyện, nhất là fructose trong nước giải khát có ga, bánh kẹo công nghiệp,… có thể kích thích gan tăng sản sinh axit uric. Không chỉ vậy, tiêu thụ nhiều thực phẩm có chỉ số đường huyết cao còn làm tăng nồng độ insulin trong máu. Khi insulin tăng cao, thận sẽ bị ức chế chức năng bài tiết axit uric làm tăng nguy cơ gây bệnh. Vì vậy, người bị tăng axit uric máu cần hạn chế rượu bia và thực phẩm chứa nhiều đường tinh luyện.

Ăn điều độ, tránh nhịn đói hoặc ăn quá nhiều

Người có nồng độ axit uric cao cần duy trì chế độ ăn cân bằng dinh dưỡng, tránh để cơ thể rơi vào trạng thái đói hoặc no quá mức. Nhịn đói kéo dài khiến cơ thể chuyển đổi protein dự trữ thành năng lượng dẫn đến giải phóng purin và làm tăng axit uric máu. Ngược lại, ăn quá nhiều khiến hệ tiêu hóa quá tải, có thể làm tăng đột ngột lượng purin nạp vào gây rối loạn chuyển hóa và dễ dẫn đến các đợt gout cấp tính.

Thay vào đó bạn nên ăn đủ 3 bữa/ngày với liều lượng phù hợp, ăn đúng giờ và đủ chất, nhất là chất xơ, vitamin C để duy trì cân bằng chuyển hoá và giảm nguy cơ tăng axit uric. 

Chế độ ăn cho người bị tăng axit uric

Một thực đơn cho người axit uric cao hợp lý cần ghi nhớ các loại thực phẩm nên ăn và không nên ăn sau:

Các thực phẩm tốt cho người có axit uric cao

Một số thực phẩm người có nồng độ axit uric trong máu tăng cao nên ăn có thể kể đến như:

• Trái cây: Táo, chuối, cherry, bơ, những quả giàu vitamin C như cam, chanh, bưởi, kiwi, ổi,…
• Nước uống: Nước lọc, trà xanh, cà phê,…
• Rau củ quả: Cà chua, rau lá xanh, súp lơ xanh (bông cải xanh), dưa chuột, ớt chuông, các loại đậu (đậu lăng, đậu Hà Lan,…)
• Thực phẩm thuộc nhóm I (0 – 15mg purin/100g): Bơ, trứng, sữa, pho mát, ngũ cốc,…
• Thực phẩm thuộc nhóm II (50 – 150mg purin/100g): Cá, gia cầm, thịt nạc,…

Các thực phẩm người có axit uric cao nên tránh

Dưới đây là một số loại thực phẩm giàu purin cần kiêng khi bị axit uric trong máu cao:

• Nội tạng động vật: Thận, gan, lòng,… 
• Thịt đỏ: Thịt lợn, thịt bò, thịt cừu,…
• Hải sản: Cá hồi (hạn chế hoặc ăn 50 – 100mg/ngày và không ăn lúc đói), cá ngừ, cá cơm, cá mòi, sò, trai,…
• Rau xanh: Rau chân vịt, măng tây.
• Thực phẩm nhiều đường: Bánh kẹo, nước ngọt có ga, kem,…
• Thực phẩm làm từ carb tinh chế: Bánh mì trắng, bánh ngọt, bánh quy.
• Rượu bia

Gợi ý thực đơn cho người có chỉ số axit uric cao 

Mẫu thực đơn cho người bị axit uric cao trong 7 ngày sau được thiết kế đảm bảo đầy đủ dinh dưỡng với các nguyên liệu dễ tìm, cách chế biến đơn giản cho người axit uric cao. Cụ thể:

	Bữa sáng	Bữa trưa	Bữa tối
Thứ Hai	1 bắp ngô luộc. 180ml sữa tách béo (ưu tiên loại ít đường).	2 bát cơm trắng. Canh rau cải. Salad gồm dưa chuột, xà lách với trứng luộc. 1 quả chuối.	1,5 bát cơm trắng. Cá hồi sốt cà chua. 1 bát canh rau cần. 1 hộp sữa chua.
Thứ Ba	1 bát cháo thịt nạc băm. Nửa quả táo.	1 bát cơm trắng nhỏ. Tôm rang hành. Rau cải luộc.	1,5 bát cơm trắng. Thịt lợn nạc rang. Cà rốt và su hào luộc. 1/3 quả dứa.
Thứ Tư	1 bát phở gà.	2 bát cơm trắng nhỏ. Thịt lợn băm. Đậu rán. Rau củ luộc.	1,5 bát cơm trắng. Thịt lợn ba chỉ luộc. Canh bí đỏ nấu xương.
Thứ Năm	1 suất bánh cuốn. 180ml sữa tách béo (ưu tiên loại ít đường).	2 bát cơm nhỏ. Thịt lợn nạc băm hấp. Canh rau đay nấu với mồng tơi.	1,5 bát cơm trắng. Thịt lợn nạc luộc. Đậu Hà Lan hấp.
Thứ Sáu	1 bánh mì kẹp chả, rau xà lách và dưa chuột. 180ml sữa tách béo (ưu tiên loại ít đường).	1,5 bát cơm trắng. Tôm rang hành. Bông cải xanh luộc. 1 hộp sữa chua.	1,5 bát cơm trắng. Sườn lợn non xào chua ngọt. Canh rau ngót nấu. 1 – 2 miếng dưa hấu nhỏ.
Thứ Bảy	1 bát cháo đậu xanh. 180ml nước cam.	2 bát cơm trắng. Lạc rang. Canh bí xanh nấu thịt băm/xương. Nửa quả xoài.	Cá hấp. 1 quả trứng vịt/gà xào mướp đắng. 1 bát canh rau muống luộc/nấu. 1 quả chuối.
Chủ Nhật	1 suất bún chả. Nửa quả táo.	1 bát cơm tấm. Cá bống kho. Củ cải luộc. 2 – 3 múi bưởi.	1 bát cơm trắng. Thịt lợn nướng. Salad rau quả trộn dầu ô liu. Nửa quả thanh long nhỏ.

Lưu ý: Thực đơn cho người có axit uric cao phù hợp với người bệnh gout và bạn có thể thay đổi linh hoạt bằng thực phẩm tương tự để đa dạng khẩu vị. 

Lưu ý khi xây dựng chế độ ăn cho người axit uric cao

Xây dựng chế độ ăn cho người axit uric cao cần tuân thủ các lưu ý quan trọng sau:

• Khám sức khỏe định kỳ, xét nghiệm axit uric: Điều này giúp bạn theo dõi sát sao hiệu quả điều trị, phát hiện sớm biến chứng như gout, bệnh thận và các bệnh kèm theo như tăng huyết áp, tiểu đường,…
• Kết hợp vận động nhẹ nhàng: Tập thể dục nhẹ nhàng hỗ trợ đào thải axit uric, kiểm soát cân nặng và giảm nguy cơ biến chứng không đáng có. Một số bài tập phù hợp gồm đi bộ, đạp xe chậm, yoga, dưỡng sinh, bơi lội nhẹ nhàng, thực hiện 30 phút/ngày.
• Không tự ý dùng thuốc hạ axit uric khi chưa có chỉ định: Không tự ý dùng thuốc hạ axit uric vì có thể gây sai liều, tác dụng phụ khiến bệnh khó kiểm soát. Người bệnh cần dùng thuốc theo chỉ định bác sĩ để đảm bảo an toàn và điều trị đúng nguyên nhân.
• Tham khảo bác sĩ dinh dưỡng khi cần: Người bị axit uric cao nên tham khảo bác sĩ dinh dưỡng để được hướng dẫn ăn uống đúng cách, tránh thiếu chất, đồng thời kiểm soát tốt axit uric và các bệnh kèm theo như béo phì, mỡ máu, huyết áp cao,…

Như vậy có thể thấy, để kiểm soát tốt tình trạng axit uric cao bạn nên có một chế độ ăn cho người axit uric cao hợp lý. Cùng với đó bạn nên kết hợp ăn uống khoa học với luyện tập nhẹ nhàng và theo dõi sức khỏe định kỳ để ổn định chỉ số axit uric và bảo vệ sức khỏe hiệu quả.